INSPIRACJE

Trzy twarze czechosłowackiego designu

Poznajcie trzy ikoniczne postacie czechosłowackiego designu: Jindřich Halabala, Jiří Jiroutek i Miroslav Navrátil. To projektanci, którzy tworzyli w surowych realiach zimnej wojny, epoki modernizmu i socrealizmu. Jednak polityczne ograniczenia nie przeszkodziły im w wytworzeniu indywidualnego stylu. 

Wszyscy trzej zostali wykształceni artystycznie i technicznie, swoje projekty tworzyli w drewnie, ale nie tylko. Rozwijali się w kierunku projektowania mebli użytkowych, jednak największe wyzwania projektowe czekały ich w latach 50. Realia gwałtownych zmian, industrializacja i urbanizacja Europy Środkowo-Wschodniej miały bowiem ogromny wpływ na ich twórczość.

Jindřich Halabala - estetyka i funkcjonalizm

Jindřich Halabala, źródło: designaddict.com

Rozpoczynamy naszą historię zgodnie z chronologią, czyli od projektanta, który urodził się najwcześniej z całej trójki, w 1903 roku. Jindřich Halabala kontynuował rodzinną tradycję pracy w drewnie, jego ojciec był stolarzem i to w jego warsztacie Jindřich poznawał tajniki zawodu. Konsekwentnie podążał obraną drogą i zbierał doświadczenie. Był kierownikiem i głównym projektantem najważniejszych fabryk meblowych w Czechosłowacji, a także wykładowcą akademickim. Można śmiało powiedzieć, że twórczość Jindřicha Halabali jest łącznikiem między stylem modernizmu, art deco lat 20. a nowoczesnym spojrzeniem mid-century modern drugiej połowy XX w. Największym wyzwaniem dla tak kreatywnego umysłu okazała się jednak nacjonalizacja fabryk, czyli proces, który w Czechosłowacji rozpoczął się po 1946 roku.

Fotele, komody i całe wnętrza projektu Jindřicha Halabali reprezentują dynamiczne zmiany społeczne, a także poszukiwania mające na celu sprostanie gustom, modom według dostępności materiałów w danych czasach. Przedstawiają także szeroki wachlarz możliwości dla odbiorców lubiących surowość i minimalizm w stylu Bauhaus, czy też dekoracyjną geometryzację art deco. Miękkie kształty mid-century modern wskazują natomiast na inspirację nowoczesnością. Wyjątkowe rozwiązania i kształty w projektach mebli Halabali były wynikiem używania giętego drewna lub rurki stalowej. Projektant bowiem z formy przekraczającej tradycyjne wyobrażenie fotela potrafił stworzyć zaskakujący ornament. Projekty, które tworzył, były przeznaczone do produkcji seryjnej, wypuszczane na rynek pod prostymi nazwami H i E, a także numerowane. Odznaczały się wysoką jakością oraz przystępną ceną. To wszystko sprawiło, że meble Jindřicha Halabali okazały się dużym sukcesem komercyjnym.

Miroslav Navrátil - kolor i kształt

Miroslav Navrátil projektant związany z Zakładami Przemysłu Meblowego VNP, w których opracowywano nowe wzory i kształty mebli. Bazę zawodową stanowiła grupa pracowników Zjednoczonych Zakładów Rzemieślniczych. Przez wiele lat VNP miało znaczący wpływ na wygląd mebli produkowanych w Czechosłowacji, a także na sposób ich wykonania i materiał. Warto wspomnieć, że za powstanie tego zakładu odpowiedzialny był przede wszystkim Jindřich Halabala. W projektach Miroslava Navrátila można zauważyć wpływy stylu mistrza Halabali, ale także światowych trendów i nowinek tamtego czasu. Każdy projektant w latach 50. musiał zmierzyć się z ideą rozwoju budownictwa, zmianami układu mieszkań i stylu życia, co stwarzało nowe wymagania dotyczące wyglądu i wyposażenia domów.

Projekty z zagranicy, a także pomysły na wykorzystanie materiałów docierały różnymi drogami do socjalistycznej Czechosłowacji. Mirosław Navrátil zasłynął z realizacji krzesła do wagonu tramwajowego, które z powodzeniem zostało wykorzystane również we wnętrzach. Inspirowane projektami słynnej amerykańskiej pary Charlesa i Ray Eamesów, siedzisko Navrátila wykonane z formowanego włókna szklanego z metalowymi nogami okazało się bardzo cenioną innowacją pod kątem formy i ceny produkcji. Projektant następnie modyfikował siedziska dodawał miękkie gąbki i tapicerkę, co w rezultacie nadawało im nowoczesny i przytulny wygląd. Wystarczy spojrzeć na ten fotel proj. M. Navratil.

Jiří Jiroutek - design na lata

Jiří Jiroutek, fot. Dita Havránková, źródło: i60.cz

Jiří Jiroutek dzieciństwo spędził wśród wiórów drewna, pierwsze doświadczenia zdobywał bowiem w warsztacie stolarskim wujka w Pardubicach. Rano rysował, wieczorami wykonywał swoje projekty. Po ukończeniu studiów podjął zatrudnienie w firmie meblarskiej, która po nacjonalizacji zmieniła nazwę na Interier Praha oraz szybko została dostosowana do produkcji masowej. Jednak młodemu projektantowi nie odpowiadały wady produkcyjne i kompromisy z związane z tego typu produkcją. Postanowił opracować model projektu na lata. Był to system pracy zgodny z wymogami taniej, masowej produkcji, ale gwarantujący dobrej jakości produkty, które były proste w konstrukcji, szybkie w wykończeniu i montażu. To usprawniło proces i było odpowiedzią na duże zapotrzebowanie na wyposażenie wnętrz po II wojnie światowej. Komody z dwudziestu oddzielnych komponentów z serii U-450 to właśnie przykłady takich mebli. 

Projekty Jiří Jiroutka to nie tylko funkcjonalizm epoki, ale przede wszystkim inspirujący styl brukselski, który zapanował po roku 1958 w całej Europie Środkowej. Jiří Jiroutek nie był członkiem partii, dlatego nie mógł pokazać swoich projektów na Wystawie Światowej w Brukseli. Oglądając katalogi z wystawy, pod wpływem złości i systemowego buntu narysował kolorową komodę na skośnych nogach. Słynna seria modułowych mebli wkradła się do identyfikacji czechosłowackiego designu wprowadzając innowację i rytmiczny kolor do wnętrz. Lekki i smukły stolik kawowy na toczonych, skośnych nóżkach to także dobrze rozpoznawalny na świecie projekt. Świetnie zaprezentuje się w centralnym miejscu salonu w towarzystwie sofy.

Każdemu po równo

Czechosłowacki design. Od Expo 1958 do inwazji 1968 (Wystawa 2017 r. Dom Spotkań z Historią, Warszawa) aut. J. Jeništa, źródło: expo58.blogspot.cz

Jindřich Halabala, Jiří Jiroutek i Miroslav Navrátil nie godzili się na negatywne skutki produkcji masowej i wymuszanie ograniczeń jakości produktów. Chcieli, aby każdy obywatel Czechosłowacji miał dostęp do dobrze zaprojektowanych mebli, które odpowiadałyby czasom szybkich zmian społecznych i ekonomicznych. To właśnie dzięki temu dobre projekty z Czechosłowacji nigdy się nie zestarzeją - w końcu przyświeca im idea funkcjonalizmu, który idzie w parze z estetyką na najwyższym poziomie.

Więcej informacji na temat vintage pochodzącego z dawnej Czechosłowacji znajdziesz tutaj.