INSPIRACJE

Bale i zabawy z minionych epok

Zabawy noworoczne niejednokrotnie aż kipią od wystawności, jednak mogą być także przytulne i minimalistyczne. Wszystko zależy bowiem od preferencji gospodarzy. W yestersen sięgamy pamięcią do minionych epok i przypominamy najznamienitsze zabawy karnawałowe z zamierzchłych czasów.

Żywy obraz. Liczne towarzystwo w kreacjach balowych z różnych epok.; datowane na 1847 - 1950; źródło: Archiwum Główne Akt Dawnych

Sprawdzamy, jak bawiono się w XIX wieku i w połowie XX wieku, aby móc zainspirować się klimatem karnawału zamierzchłych czasów i zaprosić do Waszych współczesnych wnętrz przedmioty rodem z minionych epok. Wejdźmy w Nowy Rok z rozmachem i tanecznym krokiem.

Na XIX-wiecznym balu

Warszawa. Wnętrze Sali Balowej (Sali Jadalnej, Pokoju Stołowym, Sali Arabesek) Białego Domku w Łazienkach Królewskich; autor: Nofok-Sowiński Stanisław (fl. ca 1912-ca 1916) -, źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie

Uroczystym otwarciem niejednego balu noworocznego były kuligi przy akompaniamencie śpiewów i dzwonków. Sanie zaprzężone w konie wiozły gości do malowniczego dworu, gdzie pozornie zaskoczeni wizytą gospodarze zajmowali się przyjmowaniem zgromadzonych. Zapraszali ich do znakomicie przystrojonych sal balowych, których wystrój oddawał hołd świetności minionych epok, a wzór i inspirację stanowiły pałace królewskie.

Nowy Rok to nie tylko tańce, do których trzeba było odpowiednio się przygotować (wpisać się w karnecik), ale także popisy muzyczne. Czas upływał radośnie przy różnego rodzaju noworocznych zabawach, a inspiracji szukano zarówno w kuferkach z poprzednich epok, jak i w poczytnych w tym okresie utworach literackich, na przykład w Trylogii Sienkiewicza. Szczególne zainteresowanie budziły zabawy w teatr amatorski, szarady, czy tzw. żywe obrazy, które polegały na wybraniu konkretnego dzieła i zaaranżowaniu na jego podstawie scenki z dokładnym uwzględnieniem kostiumów i scenografii. Ciekawym pomysłem na zabawę był także tzw. sekretarz. Do specjalnie przygotowanej urny wrzucano napisane na karteczkach dwuznaczne pytania, a następnie każdy losujący musiał wymyślić możliwie dowcipną i inteligentną odpowiedź w jak najkrótszym czasie.

Neapol. Sala balowa w Palazzo Reale; Alinari Fratelli, firma fotograficzno-wydawnicza; Data powstania lata 80. XIX w.; źródło: Muzeum Narodowe w Warszawie

XIX-wieczny bal rozpoczynano od odpowiednio schłodzonych napoi, wina oraz deserów lodowych podawanych w platerowanych pucharkach. Stoły podczas wystawnej uczty dekorowane były przykładowo ozdobą środka stołu, w której umieszczano owoce i kwiaty, a tuż obok ustawiano kandelabry na świece. Zastawa stołowa wśród zamożnej części społeczeństwa wykonana była ze szkła, fajansu i porcelany. Największą fabryką porcelany w Królestwie Polskim już od pierwszych lat XIX wieku była fabryka w Ćmielowie. Poza rodzimymi wyrobami, na stołach pojawiały się także naczynia z wytwórni zagranicznych, takich jak np. Sèvres. Sztućce oraz ozdoby stołu były pokryte srebrem lub złotem, niejednokrotnie dodatkowo inkrustowane bogatymi kamieniami. Rozmieszczenie zastawy na stole miało być symetryczne, natomiast wazy i półmiski ustawiano parami,  z kolei serwis powinien być ujednolicony pod kątem formy i ornamentów. 

Na prywatce w połowie XX wieku

Grupa uczestników zabawy karnawałowej w kostiumach, z kieliszkami wina w dłoni. Fotografia pozowana.; Warszawa 1932 r.; Narodowe Archiwum Cyfrowe

Tuż po II wojnie światowej, chwilowo w zapomnienie odeszły wystawne zgromadzenia, natomiast szampana zastępowano musującym winem. Liczyła się przede wszystkim zabawa, mimo, że często prowizoryczna, ale we wspólnym gronie. W latach 50. wchodząc na bal, zaraz po przekroczeniu progu dostawało się losową, stylizowaną broszkę (tzw. kotylion) w kształcie zwierzęcia lub kwiatka. Na sali były tylko dwie identyczne takie ozdoby i właśnie w taki sposób łączono pary do tańca. Z kolei w  latach 60. imprezy organizowano w domach, w małym gronie przyjaciół i znajomych. Chodziło się wówczas na fajfy, potańcówki i tzw. prywatki, o których zresztą śpiewał później Wojciech Gąssowski w piosence Gdzie się podziały tamte prywatki. Goście gustowali w strojach z metkami Mody Polskiej, a później Hofflandu. Brano także udział w zabawach przebieranych pełnych tańca oraz organizowano loterie fantów. Imprezy noworoczne mogły oznaczać także nocne maratony filmowe, podczas których można było zobaczyć między innymi filmy zagraniczne. 

Uczniowie podczas przygotowywania dekoracji. Zabawa karnawałowa w Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego przy ul. Mickiewicza 5 w Krakowie; 1938; Źródło: NAC

Aranżacja stołu w drugiej połowie XX-wieku była stosunkowo dowolna, czego przejawem była przede wszystkim różnorodność kolorów, asymetrycznych wzorów i dodatków ze złota - ot, taka wróżba pomyślności w Nowym Roku. Goście nakładali jedzenie z mis i pater w nowoczesne wzory z Huty Szkła Gospodarczego Ząbkowice. Prawdziwym hitem była wówczas patera Migdały z charakterystycznymi rombami. Natomiast praktycznym towarzyszem każdej karnawałowej prywatki stawały się mobilne wózki barowe, przenoszące powitanie Nowego Roku do wszystkich pomieszczeń.