INSPIRACJE

Jak wystawy światowe zmieniły design

Tradycja Wystaw Światowych Expo trwa od połowy XIX wieku, to zwierciadło rozwoju naszej cywilizacji. Odbywając się w różnych ośrodkach na stałe zmieniały krajobrazy miast, proponując nowatorskie spojrzenie na architekturę i sztukę projektowania. To właśnie na tych wystawach były prezentowane wynalazki jak telefon, rentgen, telewizja czy hamburger.

Pałac kryształowy, Londyn, źródło: Copyright © 2020 Expo 2020 Dubai LLC –SO

Pod koniec tego roku odbędzie się Expo Dubaj 2020 i będzie to pierwszy raz, kiedy wystawa światowa zlokalizowana jest w kraju arabskim. Jesteśmy jednak pewni, że przyciągnie całe rzesze miłośników innowacji. Tymczasem wybraliśmy dla Was trzy światowe wystawy, które przyczyniły się do znaczących zmian zarówno w projektowaniu, jak i w życiu codziennym.

Londyn 1851

Grafika, Widok na Pałac kryształowy Hyde Park, 1851, źródło: Wikimedia

Pierwsza wystawa światowa odbyła się w Londynie w 1851 roku, jej pełna nazwa w polskim przekładzie brzmi „Wielka Wystawa Przemysłu Wszystkich Narodów”. Najważniejszy obiekt z tego wydarzenia, zapisany w historii sztuki, to sama architektura goszcząca ekspozycję, czyli sławetny Pałac Kryształowy wzniesiony w Hyde Parku. Składający się z prefabrykatów - szkła i stali - był to pierwszy tego rodzaju budynek, którego długość to bagatela pół kilometra. Pałac był projektem Josepha Paxtona, a dzięki temu dziełu architekt otrzymał tytuł szlachecki. Trudno w to uwierzyć, ale na potrzeby tego wydarzenia powstały również pierwsze w historii publiczne toalety! Sama ekspozycja tej XIX wiecznej wystawy skupiała głównie nowinki techniczne, nastawione  na doskonalenie życia codziennego, a dominującym stylem dekoracyjnym tego czasu była secesja, w krajach zachodnich określana jako art nouveau.

Paryż 1925

Kartka pocztowa, autor nieznany, źródło: Wikimedia

Największe emocje w historii wystaw światowych niewątpliwie wzbudziła wieża projektu Gustava Eiffla wzniesiona na Wystawę Powszechną w 1889 roku w Paryżu. To właśnie francuskie miasto położone nad Sekwaną odgrywało pierwszorzędną rolę w wyścigu nowości technicznych u progu XX wieku. W 1925 roku zorganizowano tam kolejną wystawę, której hasłem było „maksimum nowości i minimum tradycji”. Pojawił się na niej się pawilon L’Esprit Nouveau (modelowy dom) szwajcarskich projektantów Le Corbusier’a i Pierre'a Jeannere. Awangarda projektowania zaczęła odrzucać dekoracyjność, stawiając na przełomową prostotę i minimalizm -tak właśnie rodził się modernizm zrywający z dotychczasowym paradygmatem na zawsze.

Pawilon Polski, proj. Józef Czajkowski; Jerzy Warchałowski „Polska sztuka dekoracyjna”, źródło: Polona

Sala Pawilonu Polskiego w Paryżu; Jerzy Warchałowski „Polska sztuka dekoracyjna”, źródło: Polona

Okres historyczny samej paryskiej wystawy w 1925 roku przypada na styl art déco. Cytując poetę François Dufrêne - „Sztuka roku 1900 była domeną fantazji, sztuka roku 1925 jest domeną rozumu”. Stąd właśnie cięte proste linie wypierające organiczne ornamenty. Za tym hasłem idzie również zwrot ku sztuce użytkowej oraz zmiana podejścia do wytwarzania przedmiotów. Dużą uwagę międzynarodowej publiczności i jurorów zwrócił Pawilon Polski reprezentujący nową sztukę narodową nazwaną później polskim art deco. Przedstawione prace nawiązywały do folkloru i rzemiosła, a twórcy i twórczynie wystawy polskiej byli związani z Krakowskim Towarzystwem Polskiej Sztuki Stosowanej i Warsztatami Krakowskimi. 

Zofia Stryjeńska, Projekt Afisza; Jerzy Warchałowski „Polska sztuka dekoracyjna”, źródło: Polona

Karol Stryjeński, Stół i ława, Misa: Marmury Kieleckie; Jerzy Warchałowski „Polska sztuka dekoracyjna”, źródło: Polona

Styl ludowy prezentowały meble Karola Stryjeńskiego, a sama Zofia Stryjeńska przygotowała sześć ilustracji dotyczących pór roku rozgrywających się w pejzażu wiejskim i gobelin pt. “Sobótka”. Uznanie dla całokształtu pawilonu Pawilonu Polskiego na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej i Wzornictwa w Paryżu przełożyło się na nagrody: 35 Grand Prix, 31 Diplôme d'Honneur, 70 złotych medali, 56 medali srebrnych i 13 brązowych.

Bruksela 1958

Makieta terenów wystawowych Expo 1958, Autor: Wouter Hagens, CC BY-SA 3.0; źródło: Wikimedia

Tłumy zwiedzających w pawilonie holenderskim, Autor: Wouter Hagens, CC BY-SA 3.0; źródło: Wikimedia

Wystawę w 1958 roku odwiedziło ponad 41 milionów osób. To pierwsza wystawa światowa zorganizowana po zakończeniu II. wojny światowej, a przedstawione na niej rozwiązania były propozycją dla nowego społeczeństwa opartego na przemyśle, które powoli wchodziło w procesy globalizacji. Wtedy styl mid-century modern zaczął być wypierany przez nowsze rozwiązania we wzornictwie, takie jak np. new look. Pawilon ZSRR zaprezentował model Sputnika, który w niewyjaśnionych okolicznościach zaginął. „Atomium”, czyli ogromny model powiększonej razy 15 mld cząsteczki kryształu żelaza stanowił główną atrakcję Expo’58 w Brukseli. Obiekt ten do dziś jest jedną z najbardziej charakterystycznych atrakcji turystycznych w Belgii.